محمد بن ابى الفضل المفتي ( حميد مفتى )
21
قاموس البحرين ( فارسي )
شرح حال مصنف اين اثر ، تأليف ابو على محمد بن ابى الفضل بن محمد ، مشهور به حميد مفتى است . متأسفانه بجز چند رسالهء مختصر كه در انتهاى نسخهء قاموس البحرين وجود دارد ، هيچ اطلاعى دربارهء شرح حال و ديگر آثار احتمالى او در دست نيست . گرچه واژهء مفتى ظهور در اين دارد كه احتمالا او از علماى صاحب افتاى زمانهء خويش بوده است . همچنين از آنجايى كه كاتب كتاب خود اوست از تاريخ كتابت مىتوان دريافت كه در قرن ، هشتم و نهم مىزيسته است . منابع مصنف از آنجايى كه مصنف در اين كتاب به نقل و نقد آراى حكماى مشّا و اشراق ، عرفا ، معتزله ، اشاعره و صاحبان اديان مشهور مىپردازد ، بىشك بايد از منابع متعدد و متنوعى بهره برده باشد . برخى از اين منابع به تصريح خود او عبارتند از : شفا ، اشارات ، الواح عماديه ، الصفات ، الصحائف و كتب آسمانى تورات و انجيل . با مقايسهء عبارت متن با كتابهايى همچون المباحث المشرقية ، محصّل افكار المتقدمين و المتأخرين ، الاربعين امام فخر رازى ، مواقف ، مقاصد ، تجريد الاعتقاد و مقابلهء آنها به راحتى مىتوان دريافت كه مصنف از اين گونه آثار نيز استفاده كرده است . در برخى از موارد به قدرى عبارات و عناوين متن به آثار امام نزديك است كه گويا دست به ترجمهء آزاد آنها زده است ؛ و اين كاشف از آن است كه شديدا تحت تأثير آراى امام بوده است . گرايش مصنف به مبانى نظرى امام فخر رازى و نقشى كه اين متفكر بزرگ جهان اسلام در تعامل و تكامل انديشههاى كلامى و فلسفى داشته ، نگارنده را بر آن داشت تا مأخذ برخى از مباحث كتاب را از دو اثر گرانسنگ المباحث المشرقية و تلخيص المحصّل